สำหรับผู้ดูแลระบบ (System Administrator) ระบบปฏิบัติการ Linux เปรียบเสมือน “บ้าน” ที่เราต้องเข้าใจผังห้องอย่างชัดเจน การรู้ว่าไฟล์สำคัญอยู่ที่ไหน บริการต่าง ๆ ใช้งานโฟลเดอร์ไหน และข้อมูลใดควรหรือไม่ควรแก้ไข คือพื้นฐานที่ช่วยลดความผิดพลาด เพิ่มความปลอดภัย และทำให้การดูแลระบบมีประสิทธิภาพมากขึ้น บทความนี้จะสรุปโครงสร้าง Directory หลักใน Linux ตามแนวทาง Filesystem Hierarchy Standard (FHS) ในมุมมองที่ใช้งานได้จริงสำหรับ SysAdmin
โครงสร้าง Directory หลัก (Hands-on สำหรับ SysAdmin)
/ (Root)
-
จุดเริ่มต้นของทุกไฟล์และทุก Directory
-
ทุกอย่างในระบบ Linux ถูกผูกอยู่ใต้ Root เดียวนี้
/bin
-
เก็บคำสั่งพื้นฐานที่จำเป็นต่อการทำงานของระบบ
-
ตัวอย่าง:
ls,cp,mv,cat,bash -
ใช้งานได้แม้ในโหมดกู้ระบบ (rescue mode)
SysAdmin tip: ถ้า /bin ใช้งานไม่ได้ ระบบแทบจะไม่สามารถทำงานต่อได้
/sbin
-
คำสั่งสำหรับผู้ดูแลระบบ
-
ตัวอย่าง:
ip,reboot,shutdown,mount,fsck -
ส่วนใหญ่ต้องใช้สิทธิ์ root
/etc
-
หัวใจของการตั้งค่าระบบ
-
เก็บไฟล์ configuration ทั้งระบบและ service
-
ตัวอย่างสำคัญ:
-
/etc/passwd,/etc/shadow -
/etc/ssh/sshd_config -
/etc/nginx/,/etc/httpd/
-
SysAdmin tip
-
สำรองข้อมูล
/etcก่อนแก้ไขเสมอ -
หลีกเลี่ยงการเก็บไฟล์อื่นที่ไม่ใช่ config ลงในนี้
/home
-
โฟลเดอร์ผู้ใช้ทั่วไป
-
เช่น
/home/user1,/home/student -
เก็บไฟล์งาน, script, project ส่วนตัว
SysAdmin tip
-
แยก
/homeเป็น partition อิสระ ช่วยลดความเสี่ยงเวลาลงระบบใหม่
/root
-
Home directory ของผู้ใช้
root -
แยกจาก
/homeเพื่อความปลอดภัย
/var
-
เก็บข้อมูลที่ “เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา”
-
สำคัญมากสำหรับงาน Admin
-
ตัวอย่าง:
-
/var/log– log ของระบบและ service -
/var/www– เว็บเซิร์ฟเวอร์ -
/var/lib– database, package data
-
SysAdmin tip:
-
เฝ้าระวังพื้นที่
/var/logเต็ม (log โตไวมาก)
/usr
-
โปรแกรมและ library ของผู้ใช้
-
ตัวอย่าง
-
/usr/bin– คำสั่งทั่วไป -
/usr/sbin– คำสั่ง admin -
/usr/lib– library
-
Note: “User System Resources” (ไม่ใช่ user home)
/lib และ /lib64
-
Library พื้นฐานที่
/binและ/sbinต้องใช้ -
ถ้าเสีย → ระบบบูตไม่ขึ้น
/tmp
-
ไฟล์ชั่วคราว
-
ถูกลบอัตโนมัติเมื่อ reboot (ส่วนใหญ่)
SysAdmin tip
-
อย่าเก็บไฟล์สำคัญใน
/tmp
/dev
-
อุปกรณ์ในรูปแบบไฟล์ (Device File)
-
เช่น
sda,tty,null,random -
Linux มองทุกอย่างเป็นไฟล์
/proc
-
Virtual filesystem แสดงสถานะ kernel และ process
-
ตัวอย่าง
-
/proc/cpuinfo -
/proc/meminfo
-
SysAdmin tip:
-
ใช้ตรวจสอบระบบแบบ real-time โดยไม่ต้องใช้คำสั่งเสริม
/sys
-
ข้อมูลเชิงลึกของ kernel และ hardware
-
ใช้ปรับค่าอุปกรณ์ระดับล่าง
/boot
-
ไฟล์ที่ใช้บูตระบบ
-
kernel (
vmlinuz), initramfs, bootloader config
SysAdmin tip
-
ห้ามลบหรือแก้ไขโดยไม่เข้าใจผลกระทบ
/mnt และ /media
-
จุด mount ชั่วคราว
-
USB, External disk, Network storage
/opt
-
โปรแกรมเสริมที่ติดตั้งเอง
-
เช่น software จาก vendor, binary package
SysAdmin tip
-
เหมาะสำหรับแอป custom หรือระบบเฉพาะทาง
สรุป
การเข้าใจโครงสร้าง Directory ใน Linux ไม่ใช่แค่ความรู้เชิงทฤษฎี แต่เป็น “เครื่องมือเอาตัวรอด” ของ System Administrator ที่แท้จริง เมื่อรู้ว่าอะไรอยู่ตรงไหน คุณจะ
-
แก้ปัญหาได้เร็วขึ้น
-
ลดความเสี่ยงจากการแก้ไฟล์ผิดที่
-
ออกแบบระบบได้เป็นระเบียบและปลอดภัย
