โครงสร้างระบบไฟล์ และ Service สำคัญที่ผู้ดูแล Internet Server ต้องรู้

การดูแล Internet Server บน Ubuntu Server ให้มีความมั่นคง ปลอดภัย และพร้อมใช้งานตลอดเวลา ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการติดตั้งซอฟต์แวร์เพียงอย่างเดียว แต่หัวใจสำคัญคือ ความเข้าใจโครงสร้างระบบไฟล์ (Filesystem Hierarchy) และ Service หลักของระบบ

บทความนี้สรุปองค์ความรู้เชิงปฏิบัติสำหรับผู้ดูแลระบบ (System Administrator / SysAdmin) ที่ต้องการทำงานได้อย่างมืออาชีพ ลดความผิดพลาด และแก้ปัญหาได้ตรงจุด

โครงสร้างระบบไฟล์ (Filesystem Hierarchy) ที่ต้องรู้

1. / (Root Directory)

จุดเริ่มต้นของระบบไฟล์ทั้งหมด ทุกไดเรกทอรีล้วนแตกแขนงจากที่นี่

หลักคิดสำคัญ: หาก / เต็ม ระบบจะเริ่มมีปัญหาทันที

2. /etc – ศูนย์รวมไฟล์ Configuration

ไดเรกทอรีที่ผู้ดูแลระบบต้องเข้าใช้งานบ่อยที่สุด

ตัวอย่างที่สำคัญ

• /etc/ssh/sshd_config – ตั้งค่า SSH

• /etc/nginx/ หรือ /etc/apache2/ – Web Server

• /etc/mysql/ หรือ /etc/mariadb/ – Database

• /etc/fail2ban/ – ระบบป้องกัน Brute Force

แนวปฏิบัติที่แนะนำ

• สำรองไฟล์ก่อนแก้ไขทุกครั้ง

• ใช้ version control (เช่น git) สำหรับ server สำคัญ

3. /var – ข้อมูลที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา

เป็นหัวใจของ Internet Server

• /var/log/ – เก็บ Log ทั้งระบบ (syslog, auth.log, nginx.log)

• /var/www/ – Web root (เก็บเว็บไซต์หลักขององค์กร)

• /var/lib/ – ข้อมูล service เช่น database

หาก /var เต็ม → Web ล่ม → Database จะเขียนข้อมูลไม่ได้

4. /home – Home Directory ของผู้ใช้

ใช้เก็บข้อมูลของ user ปกติ

-ใน Server ควร

• แยก user สำหรับงานบริการ (service user)

• ไม่รัน service สำคัญด้วย user ธรรมดา

5. /usr – โปรแกรมและ Library

• /usr/bin – คำสั่งทั่วไป

• /usr/sbin – คำสั่งสำหรับผู้ดูแลระบบ

• /usr/lib – Library

ไม่ควรแก้ไขไฟล์ใน /usr โดยตรง ยกเว้นมีเหตุผลชัดเจน

6. /opt – ซอฟต์แวร์เสริม

เหมาะสำหรับ

• โปรแกรมที่ติดตั้งเอง

• Software แบบ Self-host (เช่น n8n, custom app)

ช่วยให้ระบบเป็นระเบียบ และถอนออกง่าย

7. /tmp และ /run

• /tmp – ไฟล์ชั่วคราว (ล้างอัตโนมัติ)

• /run – runtime data เช่น socket, PID

Service สำคัญที่ผู้ดูแล Internet Server ต้องรู้

1. SSH (sshd)

ประตูหลักของผู้ดูแลระบบ

-สิ่งที่ควรทำ

• ปิด root login

• เปลี่ยน port (ถ้าจำเป็น)

• ใช้ key-based authentication

– คำสั่งตรวจสอบ

2. Web Server

• Nginx – เบา เร็ว เหมาะกับ high traffic

• Apache – ยืดหยุ่น ใช้งานง่าย

-ไฟล์คอนฟิกที่สำคัญ

• /etc/nginx/nginx.conf

• /etc/nginx/sites-available/

• /var/www/html

3. PHP-FPM

ตัวประมวลผล PHP สำหรับเว็บแอป (แนะนำ)

• /etc/php/*/fpm/php.ini

• /run/php/php8.x-fpm.sock

แนะนำแยก pool ตามเว็บไซต์ เพิ่มความปลอดภัยและเสถียรภาพ

4. Database Service

• MySQL / MariaDB

• PostgreSQL

– สิ่งที่ต้องรู้

• ที่เก็บ data อยู่ใน /var/lib

• Log ช่วยวิเคราะห์ performance และ error

5. Firewall

• UFW (พื้นฐาน ใช้ง่าย)

• iptables / nftables (ขั้นสูง)

– คำสั่งพื้นฐาน

6. Fail2ban

ระบบป้องกัน Brute Force  คลิกอ่านบทความเพิ่มเติมได้ที่นี่ 

• อ่าน log จาก /var/log

• config ที่ /etc/fail2ban/

ช่วยลดความเสี่ยงจากการโจมตีอัตโนมัติ

7. Systemd

ตัวจัดการ service หลักของ Ubuntu Server
-คำสั่งที่ต้องใช้เป็น

สรุป

การเป็นผู้ดูแล Internet Server ที่ดี ไม่ใช่แค่ “ติดตั้งได้” แต่ต้อง เข้าใจโครงสร้างระบบไฟล์ + รู้จัก Service สำคัญ + คิดเชิงป้องกัน

เมื่อคุณรู้ว่าไฟล์ไหนอยู่ที่ไหน และ service ใดมีผลต่อระบบส่วนใด การแก้ปัญหา การปรับจูน และการรักษาความปลอดภัยจะกลายเป็นเรื่องที่ควบคุมได้

ความเชี่ยวชาญของ SysAdmin วัดจาก “ความเข้าใจระบบ” ไม่ใช่แค่จำนวนคำสั่งที่จำได้

ขอเป็นกำลังใจให้น้องๆ SysAdmin ทุกคนดูแลระบบให้มั่นคง แข็งแรง และพร้อมใช้งานเสมอ โชคดีครับ 🙂

ที่มา:
– Filesystem Hierarchy Standard (FHS)
– Linux File Hierarchy Structure